KORTE GESCHIEDENIS VAN DE HOLLANDERWIJK
door Tom Sandijck
Lang geleden, rond het jaar 1000, stroomde in het gebied waar nu de Hollanderwijk ligt, de Middelzee, een grote slenk die diep doordrong in Friesland, tot aan Bolsward toe.
Kaart van de provincie Friesland met daarop aangegeven de belangrijkste waterwegen, de loop van de voormalige Middelzee en diverse sluizen.
(collectie Tresoar)
Rond 1300 slibde de Middelzee langzamerhand dicht en werden de kwelders ten westen van de oude dijk (nu de Schrans) drooggelegd en in gebruik genomen als weiland. In de eeuwen die volgden veranderde daar niets aan, totdat rond 1850 het station en het spoor naar Harlingen en Groningen werden aangelegd.
In die tijd breidde Leeuwarden zich uit. Steeds meer mensen verhuisden van het arme platteland naar de stad, die werkgelegenheid bood in de fabrieken rond de Harlingertrekvaart, bij de Potmarge en het spoor.
De woonomstandigheden van de arbeiders waren slecht en zo kwam het dat begin 1900 woningbouwverenigingen werden opgericht om de mensen aan goede huisvesting te helpen. Een daarvan was de ‘Woningvereeniging Leeuwarden’, die arbeiderswijkjes bouwde aan het Noordvliet (de Oud-Indische buurt) en aan het Zuidvliet (Welgelegen).
In 1914 bouwde de woningvereniging direct ten zuiden van het station, aan de Hollanderdijk, een nieuwe wijk die later bekend zou worden als de Hollanderwijk.
Architect Willem Cornelis de Groot tekende een speelse plattegrond van 12 noord-zuid lopende bouwblokken doorsneden met twee slingerende straten.
Het plan omvatte 177 woningen. Ze waren zeer geliefd vanwege de ligging en ook omdat ze voor en achter een tuintje hadden en er voldoende licht en lucht binnenkwam.
ACTIES
Doordat er in de jaren zestig van de vorige eeuw nieuwe wijken rond de stad werden gebouwd, vertrokken veel bewoners daar naar toe. De woningvereniging deed weinig meer aan het onderhoud en plaatste steeds meer studenten in de wijk.
Uit onderzoeken bleek dat de woningen niet meer geschikt waren om gezinnen te huisvesten. Er werden plannen gemaakt voor afbraak om plaats te maken voor kantoren, een goede locatie zo vlak bij het station.
De toenmalige bewoners waren het hier niet mee eens en begonnen de strijd voor het behoud van hun wijkje. Die acties, geholpen door de bijzondere bouw van de buurt, hadden succes en tussen 1980 en 1982 werd de buurt gerenoveerd.
RIJKSMONUMENT
Vanwege de architectuur en de speelse plattegrond werd de buurt in 2001 uitgeroepen tot rijksmonument en beschermd stadsgezicht. In de jaren die volgden werden de woningen verder verbeterd en verduurzaamd.
Vandaag de dag is het een populaire woonwijk. Kleine woningen met een rustig, groen en dorps karakter, gelegen vlak bij de binnenstad en met allerlei voorzieningen in de directe omgeving.
Fotografie Daniëlle Jansen:
BEWONERS AAN HET WOORD
Documentaires uit 1991 over de Hollanderwijk in Leeuwarden. We kijken bij verschillende bewoners achter de voordeur, ze vertellen over hun buurt.
Ook zien we de geschiedenis van de wijk, gebouwd naar een ontwerp van W.C. de Groot, en oude beelden van de buurt en Leeuwarden.
deel 1
deel 2